Blog,  Tematy psychoterapii

Skąd się bierze poczucie własnej wartości?

Dzięki temu, że czujemy swoją wartość łatwiej nam żyć. Poczucie własnej wartości pomaga w tworzeniu i budowaniu zdrowych relacji, dbaniu o siebie w środowisku pracy. Dzięki niemu łatwiej dokonywać wyborów zgodnie ze sobą. Można by powiedzieć, że to jeden z kluczy do szczęśliwego życia. Więc gdzie je znaleźć? Skąd wziąć? Rodzimy się z nim i gubimy je? 

Czas formacji poczucia własnej wartości

Nie rodzimy się z poczuciem własnej wartości. Możemy je zgubić. Możemy mieć też trudności w zbudowaniu go.  Poczucie własnej wartości tworzy się w nas na podstawie naszych doświadczeń już od dzieciństwa. To co jest potrzebne do pozytywne wzmacniające doświadczenia. Docenianie, zaznaczanie sukcesów – poprzez słowo czy inne formę. To akceptacja i zauważanie dziecka oraz budujące je komunikaty “świetnie Ci poszło”, “jestem z Ciebie dumny”. To przeżycia, w których czuło się widzianym, akceptowanym i ważnym. Kiedy nasi najbliżsi, od których zależymy traktują nas w taki sposób tworzy się nie tylko bezpieczna więź, ale też poczucie, że jestem wartościową osobą. Dorastając coraz częściej będziemy sprawdzać siebie i rozwijać to poczucie na podstawie już własnych doświadczeń. Tego co nam się udało, co osiągnęliśmy. Niezmiernie ważne są sytuacje w których potykamy się, coś nam nie wychodzi i to jak odbieramy, czy nazwiemy takie doświadczeni Czy mamy wspierające środowisko – mówiące” następnym razem może się uda”, “to nic takiego, możesz spróbować jeszcze raz”. Kiedy mimo potknięć nie doświadczamy odrzucenia od bliskich, znaczących osób, może wykształcić się przekonanie, że to nie nasze osiągnięcia nas określają.

  Nasza wartość jest sprawdzona i niezależna od osiągnięć. Dzięki sprawdzaniu jakie są reakcje na działania i ich efekty, powstaje też większa otwartość do podejmowania nowych wyzwań. 

Przeszkody w budowaniu poczucia własnej wartości.  

Ponieważ poczucie własnej wartości buduje się od naszych najwcześniejszych przeżyć to czego doświadczamy od najbliższych ma znaczenie. Dziecko w początkowych fazach rozwoju nie traktuje siebie jako oddzielnej jednostki. Ta separacja i indywidualizacja dzieją się w czasie, na przestrzeni kilkunastu lat. Później przekształcają się w budowanie własnej tożsamości. Kiedy we wczesnych fazach rozwoju, dziecko jest niezauważane lub zauważane by traktować je z pogardą, agresją słowną czy niezadowoleniem, kształtuje się w nim przekonanie, że jest niedobre. Krytykowanie, wyręczanie prowadzi do podważenia własnych umiejętności. Takie doświadczenia zniechęcają do podejmowania kolejnych działań z obawy przed kolejną przykrą sytuacją i dewaluacją. Coraz mniej jest działań nie ma więc szans na sprawdzanie swojej sprawczości.W następstwie tworzy się przekonanie, że tylko kiedy osiągam sukces jestem ok. To pułapka, ponieważ wiele w naszym życiu nie zależy tylko od nas i naszych umiejętności. Inna możliwość to wytworzenie się lęku przed podejmowaniem wyzwań i utkwienie w niskiej samoocenie i niskim poczuciu własnej wartości. Brak możliwości weryfikowania swojej sprawczości i oddzielania jej od poczucia własnej wartości powoduje, że te trzy konstrukty mogą się łączyć – samoocena, poczucie skuteczności, poczucie wartości. 

Wsparcie po drodze do budowania poczucia własnej wartości

Czy mając średnie lub kiepskie warunki w domu oznacza to, że nie mamy szans na rozwój poczucia własnej wartości? Na szczęście nie. Po drodze w naszym rozwoju spotykamy różne osoby dorosłe. To my sami decydujemy, które z nich są dla nas osobami znaczącymi. Posiadanie wspierającej babci czy cioci może być relacją korygującą i dającą przestrzeń na rozwój poczucia własnej wartości, poprzez uwagę, zainteresowanie, pozytywne wzmocnienie czy tłumaczenie i towarzyszenie w trudnych momentach. Każde takie dobre doświadczenie jest jedną z cegiełek. Nie zawsze jednak są zauważane, czasem w trakcie dorastanie je gubimy. Warto pamiętać też o środowisku szkolno – edukacyjnym, gdzie można otrzymać znaczące wsparcie. Wyobraź sobie, że jako dziecko niedocenione, niezauważone, a jeśli już to, kiedy coś poszło nie tak i skarcone idziesz na zajęcia teatralne. Pani, która je prowadzi docenia Twoje starania, wzmacnia Cię pozytywnie, poświęca uwagę, a może nawet obdarza zaufaniem dając główne role. Takie przeżycia dają szanse na poczucie, że jestem widziana_y, coś mi się udaje, jestem w czymś dobry. Tu ważne by w razie niepowodzenia nie odsunąć dziecka by nie wykształciło przekonania, że dobre jest wtedy, kiedy osiąga sukcesy. Jednak to samo doświadczenie sukcesów i postępów jest ważne by nabrać odwagi do próbowania i dalszego testowania. Dzięki zdobywaniu coraz to nowych doświadczeń pojawiają się szanse na kolejne relacje, a wśród nich na relacje korygujące.  

 Czy to oznacza, że poczucie własnej wartości budujemy w oparciu o zdanie innych? W pewnym sensie tak, choć w dorosłym życiu, w trakcie budowania własnej tożsamości weryfikuje się swoje doświadczenia, tak by oprzeć się nie tylko na tym co dostałem od innych, ale też na tym co sam mogę sobie dać. W momencie oddzielania się, weryfikacji i budowania własnej tożsamości istotne jest otoczenie w jakim jesteśmy. Możemy skupiać się na tym co było pozytywne w naszym życiu. Poszukiwać i wzmacniać te dobre relacje. Albo skupiać się na doświadczanych deficytach. Choć nasze doświadczenia mają znaczenie to wiele zależy od naszych interpretacji. Co oznacza, że mamy swój los we własnych rękach i możemy rozwijać to czego potrzebujemy, sami lub z pomocą specjalistów. 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *